Praeliminaria

1. Descriptio
De prosopografische studies van de kartuizers uit de kloosters, die gelegen waren in het huidige België, behoren tot de belangrijkste bijdragen van Jan De Grauwe aan de geschiedvorsing van de kartuizers in onze contreien en zijn een onmisbaar instrument voor elke kartuizervorser. De eerste prosopografische studie met betrekking tot de monniken verscheen in 1976 ([PCB 1976]) met een supplement in 1978 ([PCB Suppl. 1978]); de lijsten met monialen verschenen in 1993 ([De Grauwe 1993a]). Gereviseerde versies voor de monniken en monialen werden door hem in samenwerking met Francis Timmermans († 2015) uitgegeven resp. in 1999 ([PCBR 1999]) en 2001 ([PMB 2001]). Voor de kartuizers uit de kloosters van de Noordelijke Nederlanden werden er losse bijdragen gepubliceerd.
Aan het opstellen van prosopografische studies in het algemeen zijn een aantal inherente problemen verbonden. Vooreerst is er het levende karakter van een prosopografie: nieuwe informatie en correcties dienen zich haast op continue basis aan, waardoor een editie in boekvorm al enigszins ‘verouderd’ is nog voor zij goed en wel ter perse gaat. Een tweede probleem heeft betrekking op de primaire en secundaire bronnen inzake een prosopografische studie, die onder meer bestaan uit de akten van het generaal kapittel, necrologieën, obituaria, notariële akten, testamenten, oorkondes, visitatierapporten, kronieken, martyrologieën, etc. In de verschillende bronnen treft men vaak voor eenzelfde monnik verschillende schrijfwijzen van namen en hoedanigheden aan, alsook in tegenspraak zijn de gegevens in verband met geboorte, professie, het opnemen of afleggen van een belangrijke functie en het overlijden van een kartuizer. Hiervoor is het noodzakelijk om zoveel mogelijk terug te gaan naar primaire bronnen en deze ook uitgebreid te citeren. Dit maakt een uitgave in gedrukte vorm haast onmogelijk.1

2. Propositum
De doelstelling is het opstellen van een prosopografische lijst van de monniken en monialen die ooit verbleven hebben in één van de kartuizerkloosters binnen de huidige grenzen van België en Nederland, m.a.w. de Teutoonse kartuizerprovincie in ruime zin (inclusief de kloosters te Doornik en Roermond), met verwijzingen naar allerlei informatie uit zowel ongepubliceerde als gepubliceerde bronnen, catalogi, inventarissen en studies – in gedrukte of gedigitaliseerde vorm samengebracht –, ter aanvulling van de gegevens in de reeds gepubliceerde prospografische repertoria. Wat de alfabetische rangschikking van de namen betreft, gelieve de praeliminaria te raadplegen.

3. Nomina Cartusiensia: modus operationis
• Overeenkomstig de beginselen van de prosopographia cartusiana volgen de namen van kartuizers en kartuizerinnen de historische naamgeving. Dit wil zeggen dat zij alfabetisch geregistreerd staan op de Latijnse of gelatiniseerde voornaam, desgevallend gevolgd door
- een gewone familienaam, bijv. Joannes Knibber.
- een verlatijnste familienaam, bijv. Joannes Ammonius.
- een toenaam wel of niet in het Latijn (aan de Latijnse toenaam wordt de voorkeur gegeven), bijv. Adam Scotus, Henricus Prudens.
- een in het Latijn bijvoeglijk gebruikte plaatsaam, bijv. Livinus Gandensis.
Bij andere schrijfwijzen van voornamen, zowel in het Latijn als in de volkstaal, raadplege men de lijst van de verwijzingen naar de gestandaardiseerde Latijnse voornamen.

• Wanneer een naam bestaat uit een voornaam gevolgd door een plaatsnaam van herkomst of een godsdienstige formulering, worden deze laatste elementen voorafgegaan door het Latijnse voorzetsel de dat, om redenen van uniformiteit, het Franse voorzetsel de en het Nederlandse voorzetsel van vervangt; want deze voorzetsels verwijzen eveneens naar een geografische herkomst, wanneer zij aan een plaatsnaam voorafgaan, bijv.
- Adolphus de Essendia (bij voorkeur in plaats van Adolphus de Essen), Jacobus de Gruitrode: de herkomstplaatsen staan in het Latijn of in de volkstaal volgens de gegevens die door de bronnen worden verstrekt.
- Jacobus de Paradiso: het betreft hier een religieuze uitdrukking.
Let wel! Indien deze voorzetsels deel uitmaken van een eigennaam waarmee zij een geheel vormen, worden zij met een hoofdletter geschreven (p. ex. Bernardus De Backer, Joannes Van den Berge). In deze zin worden zij ook als een geheel in de alfabetische rangschkking van de namen opgenomen.

• In het alfabetisch register van de namen wordt er verwezen vanuit elk van zijn samenstellende delen naar de Latijnse voornaam waarop ze betrekking hebben. Voorbeelden:

Bernardus De Backer
alias Bakker, de Embrica
Gulielmus Apsel de Breda
alias Absel
van De Backer naar Bernardus (de voor- en achternaam vormen de basisnaam) van Apsel naar Gulielmus (de voor- en achternaam vormen de basisnaam)
van Backer naar Bernardus De Backer (basisnaam) van Breda naar Gulielmus Apsel (basisnaam)
van Bakker naar Bernardus De Backer (basisnaam) van Absel naar Gulielmus Apsel (basisnaam)
van Embrica naar Bernardus De Backer (basisnaam) ...

De namen van kartuizers, van wie de achternaam volledig verschillend is, maar dewelke – desondanks – met zekerheid kan gelinkt worden aan eenzelfde persoon, worden eveneens opgenomen in de alfabetische namenlijst met een verwijzing (→) naar de hoofdnaam waar alle bibliografische informatie is bijeengebracht. Zijn andere naamvormen duidelijk herkenbare versies van de hoofdnaam, dan worden deze als aliassen onmiddellijk onder deze medegedeeld.

****

• D’après les principes de la prosopographie cartusienne les noms des moines et moniales chartreux suivent la nomenclature historique. Ça veut dire qu’ils sont enregistrés par ordre alphabétique sur le prénom latin ou latinisé, le cas échéant suivi par
- un nom de famille habituel, p. ex. Joannes Knibber.
- un nom de famille latinisé, p. ex. Joannes Ammonius.
- un surnom en latin ou non (on donne la préférence au surnom latin), p. ex. Adam Scotus, Henricus Prudens.
- un nom de lieu adjectivé en latin, p. ex. Livinus Gandensis.
Concernant d’autres expressions de prénoms, en latin comme en langue vernaculaire, il faut consulter la liste des références aux prénoms latins standardisés.

• Quand un nom se compose d’un prénom suivi par un nom de lieu d’origine ou par une expression religieuse, ces deux composants sont précédés par la préposition latine de remplaçant, à cause d’uniformité, la préposition française de et la préposition néerlandaise van; parce que ces prépositions indiquent également une origine géographique, quand elles précèdent un nom de lieu, p. ex.:
- Adolphus de Essendia (de préférence au lieu de Adolphus de Essen), Jacobus de Gruitrode: les lieux d’origine sont inscrits en langue latine ou en langue vernaculaire selon les données fournies par les sources.
- Jacobus de Paradiso: il s’agit ici d’une expression religieuse.
Faites attention! Si ces prépositions font partie d’un nom propre en constituant un tout avec celui-ci, elles commencent par une majuscule (p. ex. Bernardus De Backer, Joannes Van den Berge). En ce sens elles figurent aussi comme un ensemble dans l’ordre alphabétique des noms.

• Dans l’index alphabétique des noms les références se font à partir de chacun de ses composants au prénom latin auquel ils se rapportent. Des exemples:

Bernardus De Backer
alias Bakker, de Embrica
Gulielmus Apsel de Breda
alias Absel
de De Backer à Bernardus (le prénom et le second nom forment le nom de base) de Apsel à Gulielmus (le prénom et le second nom forment le nom de base)
de Backer à Bernardus De Backer (nom de base) de Breda à Gulielmus Apsel (nom de base)
de Bakker à Bernardus De Backer (nom de base) de Absel à Gulielmus Apsel (nom de base)
de Embrica à Bernardus De Backer (nom de base) ...

Les chartreux, dont le nom est complètement différent, mais qui - néanmoins - peut être lié avec certitude à la même personne, sont également inclus dans la liste alphabétique faisant référence (→) au nom principal où toutes les informations bibliographiques sont collectées. Si d'autres formes de noms sont des versions clairement reconnaissables au nom principal, elles sont annoncées comme des alias immédiatement au-dessous de celui-ci.

****
  • 1. Over het belang van de prosopografie voor de studie van de Kartuizerorde, zie [Zermatten 2015a].