Historia intellectualis

1. Auctores

2. Bibliotheca: manuscripta
a. anonyma
• Bedudinghe op Cantica Canticorum ?
      ■ Leuven, Universiteitsbibliotheek, G 74 (verbrans in 1940)1

b. liturgica
• Graduale (1367)
      ■ Brussel, Koninklijke Bibliotheek van België, II 2612
• Graduale (1526-1527) ?
      ■ London, Auction House Sotheby. Catalogue 3 December 20023
• Missale (1545-1589) ?
      ■ Gent Universiteitsbibliotheek, 5084

c. opera monachorum Leodiensium

d. Addendum: opera monachorum Leodiensium in possessione bibliothecarum non-cartusiensium

e. opera monachorum non-Lediensium

f. opera auctoruùm non-cartusiensium
.• Claudianus, Claudius: Excerpta
• Horatius Flaccus, Quintus: Excerpta
      ■ Brussel, Koninklijke Bibliotheek van België, 101045

g. opera ex indicibus codicum manuscriptorum

h. opera e donationibus testamentisque
Arnoldus de Mérode6
- Sermones de sanctis Bertrandi
Vermoedelijk betreft deze titel het werk Sermones epistolares de sanctis van de Franse minderbroeder Bertrandus de Turre (Bertrand de la Tour), als theoloog gevormd te Parijs (bachelor 1307, magister 1311/12). Nadien werd hij aangesteld als minister-provinciaal van Aquitanië tot 1317/18. Kort daarna in september en oktober 1320 werd hij respectievelijk benoemd en gewijd tot aartsbisschop van Salerno, welke benoeming op het einde van dat jaar werd gevolgd door deze van titulair kardinaal-priester van San Vitale. In deze hoedanigheid resideerde hij in Avignon. In 1323 werd Bertrand gepromoveerd tot kardinaal-bisschop van Frascati (Tusculum). In deze funcie ondernam hij acties tegen de “spiritualen” binnen de Orde der Franciscanen. Dat maakte dat hij de administrateur-generaal van de Orde werd. Hij overleed in 1332/33 te Avignon.7
Petrus de Bruxellis8
- Concordantiae maiores
De auteur van deze bijbelconcordantie heet Conradus de Halberstadt. Niettemin hebben er twee personen met deze naam bestaan, die tijdgenoten waren en bovendien allebei behoorden tot de Orde der Predikheren. Bijgevolg dienden ze van elkaar te worden ondrscheiden door de toevoeging van Junior of Senior aan hun naam, zodat een geschrift van één hunner aan de rechtmatige auteur kon worden toegewzen. Beiden waren bedrijvige dominicanen die elkaar zeker moeten gekend hebben. Conradus de Halberstadt Senior (fl. 1321-1327) was best bekend door zijn functie als diffinitor op het algemeen kapittel van de Orde te Fienze in 1321 en door zijn actieve aanwezigheid op het inquisitieproces van Meister Eckhart († ca. 1328) te Keulen in 1327. Bij deze gelegehenheid moet hij zijn jongere ordebroeder ontmoet hebben. .Conradus de Halberstadt Junior († na 1355) was lector aan het studium van de Orde in Maagdenburg in 1342-1343 en later provinciale overste van de Saksische ordeprovincie in 1350-1354. Hoe dan ook de toeschrijving van dit werk aan de juiste auteur is soms betwistbaar.9

3. Bibliotheca: impressa
• Biblia sacra quid in hac editione a theologis Lovaniensibus praestatum sit, praefatio indicat
Antverpiae, Ex Officina Christophori Plantini, 1583
In-folio (425 x 285 mm)

Te koop aangeboden door het Antiquariaat Wim de Goeij ( Kalmthout) onder het referentienummer 56477 voor het bedrag van 4.800 €.10

De beschrijving volgens de antiquariaaatscatalogus, in hoofdlijnen uit het Engels samengevat door Frans Hendrickx

Dit exempkaar is onvolledig. Hettelt op een totaal van 1202 pagina’s slehts 426 pagina’s, inhoudende de eerste helft van het Oude Testament (tot en met het boek Job), inclusief alle voorafgaande bladen. Het bevat tevens 12 van de 13 pagina- en dubbelpaginagrote gegraveerde platen die de volledige bijbel illustreren, met inbegrip van de gegraveerde titelpagina (ontbrekend is de plattegrond van de tempel in Jeruzalem).
De band is eigentijds. Hij bestaat uit eikenhouten platten overtrokken met leer,waarvan grote delen ontbreken met sporen van oude restauraties. Het leer vertoont nog grote delen van blinde stempeling (paneelstempels). Er zijn sporen van sluitingen, maar de sluitingen zelf ontbreken volledig. Een opmerkelijk element van de band is een handschriftelijke titel, geschreven op een perkamenten strookje (25 x 110 mm), dat op het bovenste deel van het voorplat is bevestigd met 12 kleine koperen spijkertjes, waarvan er nog maar 2 aanwezig zijn.De twee schutbladen zijn grote perkamenten handschriftbladen uit een 14e-15e-eeuwse bijbel (400 x 270 mm) met blauwe en rode initialen, geschreven in drie kolommen: glossen aan de linkerkant, de hoofdtekst in een grote letter met interlineaire tekst in de kleinste letter. Hebben deze oorspronkelijk behooord tot een kartuizerbijbel? Hoewel hier slechts één deel (van de drie) aanwezig is, bevinden de belangrijkste kaarten en illustraties zich in dit exemplaar. Het bevat de wereldkaart van Arias Montanus († 1598), die net als alle andere paginagrote illustraties afkomstig is uit de Antwerpse Biblia Polyglotta (1568-73).
De de bijbel was in het bezit het kartuizerklooster van Luik, waar dit exemplaar door de monniken werd gebruikt voor het nachtofficie. . Dit blijkt uit een (18e-eeuwse) notitie op het schutblad: “Cette Ste. Bible etoit pour les leçons des matines a la Chartreuse de Liège”. Het ziet ernaar uit dat de Luikse kartuizers, de eerste gebruikers van deze bijbel, de letters hebben gerubriceerd, getuige de margenotitie “in refectorio” op p. a2 van dezelfde hand als de andere gerubriceerde letters. Betreffende mogelijk latere eigenaars van de bijbel is de tekstingreep bij vele woorden door deze te onderdrukken door middel van kleine opgeplakte stukjes papier opmerkelijk. Was een Luikse redacteur-uitgever van bijbels later in het bezit van deze Antwerpse Plantijnbijbel uit het plaatselijke kartuizerklooster gekomen, om Latijnse tekstcorrecties aan te brengen bij een nieuwe bijbeleditie? In ditgeval publiceerde de eigentijdse Luikse drukker en boekhandelaar Jean-François Bronckart († 1720) in 1702 ee Latijns-Franse bijbell.Het is een gedachtegang van de antquaar die bovendien suggereert dat de aatste eigenaar de bijbel- en missaaldrukker en -uitgever Henri Dessain († 1891) uit Luik zou kunnen geweest zijn.

  • 1. Schematische beschrijving van het handschrift: http://www.cartusiana.org/node/5347.
  • 2. Schematische beschrijving van het handschrift: http://www.cartusiana.org/node/2738.
  • 3. Schematische beschrijving van het handschrift: http://www.cartusiana.org/node/1049.
  • 4. Schematische beschrijving van het handschrift: http://www.cartusiana.org/node/4664.
  • 5. Dit perkamenten handschrift dateert uit de 13e eeuw. Op f. 1r leest men: “ Liber Carthusiensium prope Leodium” en “Coll. Societ. Iesu Lovanii. M. B. Y 4”.– Zie de kortte beschrijving door P. Thomas, Catalogue des manuscrits latins classiques de la Bibliothèque royale de Bruxelles, Gand 1896; 63, nrs. 200-201.)
  • 6. “Obiit ipso die Omnium Sanctorum generosus vir dominus Arnoldus de Merode canonicus Leodiensis, magnus huius domus amicus et omnium religiosorum, unde habuimus per vices in vita et post mortem ab executoribus incluso magno libro sermonum Bertrandi, circa ducentos XXIII griffiones, pre aliis etiam dominibus visitavit domum istam in diebus capitili, quando potuit letificare conventum vino et pitanciis”. – Door [Seynaeve 1981]187 geciteerd uit RA Liège, Fonds des Chartreux, nr. 6, f. 18v, 63v (“[1446]”), met een verwijzing naar Ibidem, nr 7, f. 41r (“1 November”). Zie ook A. Derolez (m.m.v. B Victor), Catalogus Catalogorum Begii. The medieval booklists of the Southern Low Countries, dl. 2, Brussel 1994, 43 (nr. [10]), 45 (nr. 2: “[1 November] Obiit generosus vir dominus Arnoldus de Merode canonicus Leodiensis ... unde eciam devenit nobis ille solemnis liber sermonum Bertrandi de sanctis pro libraria”, geciteerd uit RA Liège, Fonds des Chartreux, nr. 7, [f. 41r]).
    Arnoldus de Mérode (Senior), een wereldgeestelijke van Visé ([Stiennon 1946]62) was een kanunnik van het Sint-Lambertuskapittel te Luik. Hij had aldaar een vooraanstaande rol in de hervorming van de Order der Kruisheren en was er ook een huisvriend van de kartuizers ([Gaens 2013a]75, 90-91). Hij had de gewoonte dezen tijdens de periode van het algemeen kapîttel te bezoeken en ze bij die gelegenheid te begiftigen met wijn en bijzonder voedsel voor de monniken (pietantia). Bij zijn overlijden op 1 november 1445 liet hij het klooster, naast een grote som geld, deze hooggeschatte prekenbundel na. Men mag hem niet verwarren met zijn naam- , tijd- en ambtgenoot Arnoldus de Merode Junior († 22 augustus 1487), eveneens kanunnik van het kathedraalkapittel van Sint Lambertus te Luik (Derolez; Catalogus Catalogorum Begii, dl. 2, 105-106).
  • 7. Zie onder meer: Alcuin - Cardinals - Catholic Jierachy - Mirabile - USTC.
  • 8. “Obiit Petrus de Bruccellis canonicus sancti Pauli, unde habuimus librum magnum qui dictus [dicitur ?] concordantie maiores et in vita habuimus per vices pro gratia XXII griffiones et vinum ter in anno”. – Door [Seynaeve 1981]187 geciteerd uit RA Liège, Fonds des Chartreux, nr. 6, f. 15v, 64r (“1446”), met een verwijzing naar Ibidem, nr 7, f. 5r (“29 Januari”). Zie ook Derolez, Catalogus Catalogorum Begii, dl. 2., 43 [nr. 7], 44 (nr. 18: “[fol. 64r] Item ex tretamento magistri Petri de Bruxella per manus executorum suorum ... Item adhuc unum preciosum librum videlicet concordancie maiores”), geciteerd uit RA Liège, Fonds des Chartreux, nr. 6, eodem lco.
    Petrus de Bruxella was een kanunnik van de collegiale Sint-Pauluskerk te Luik die na zijn dood op 30 januari 1447 zijn meeste manuscripten legateerde aan zijn kapittelkerk, maar ook een handschrift naliet zowel aan de benedictijner Sint-Laurentiusabdij te Luik als aan de plaatselijke kruisheren en katuizers, zoals vermeld (Derolez, Catalogus Catalogorum Begii, dl. 1, 114-115, 149, 153 - R. L. Plancke, ‘Middeleeuwse handschrifteninventarissen[’, in: De gulden passer, 27 (1949), 31). In deze testamentaire toewijzingen wordt hij doorgaans magister, en zelfs eenmaal baccalaureus theologiae genoemd. Of hij mag worden vereenzelvigd met deze Petrus de Bruxella, duidelijk herkomstig van Brussel, die in 1432 werd geïmmatriculeerd aan de universiteit van Leuven en die na het behalen van de graad van magister (artium) het baccalaureaat in de heologie heeft verworven, moet nog worden onderzocht.
  • 9. Schrijven onder meer de concordantie toe aan
    - Conradus de Halberstdt Senior: Alcuin - D. Berg, ‘K. d. Ä von Halberstadt O.P.’, in: Lexikon des Mittelalters, 5 (1999), 1358-1359 - Th. Kaeppeli, Scriptores Ordinis Praedicatorum Medii Aevi, dl. 1, Romae 1970, 277, nr. 755 - Mirabile (?) - F. J. Worstbrock, ‘Konrad von Halberstadt d.Ä. OP’, in: . Die deutsche Literatur des Mittelalters. Verfasserlexikon, 2e ed., 5 (1985), 189-191.
    - Conradus de Halberstadt Junior: Cerl (?) - P.-G. Gieraths, ‘Konrad der Jüngere von Halberstadt, in: Neue Deutsche Biographie, 12 (1980), 541.
  • 10. Met vriendelijke dank aan Jos Bernaer (Herne) om dit te melden op 14 augustus 2026.